APAM

Havacılık muayenelerinde, uçuş emniyetini sağlamak amacıyla adaylarda alkol ve psikoaktif madde tarama testleri büyük önem taşır. Bu testler, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından belirlenen talimatlara (örneğin SHT-APAM) uygun olarak yapılır.

Kanda Alkol ve İdrarda Psikoaktif Madde Taramasında Nelere Bakılır?

Kanda Alkol Testi: Genellikle kanda alkol düzeyi tespiti yapılır. Promil (binde bir) cinsinden değerlendirilir. Havacılık personelinde 0.2 promil ve üzeri alkol düzeyi, pozitif ve limit dışı alkol kullanımı olarak kabul edilir.

İdrarda Psikoaktif Madde Taraması (Tarama Testleri): İdrar numunesinde genellikle aşağıdaki psikoaktif maddeler taranır:

• Amphetamin (AMP)
• Barbitüratlar (BAR)
• Benzodiyazepinler (BZO)
• Buprenorphine (BUP)
• Fensiklidin (PCP)
• Kokain ve metobolitleri (COC)
• MDMA Ectasy (3,4-Metilendioksimetamfetamin. XTC)
• Metamphetaminler (MET)
• OPIAD; Morfin, Codein, Eroin (MOR, COD, HR)
• Sentetikler Kannobinoidler (K2)
• Tetrahidrokannabinol Marijuana (D8-D9, THC, Esrar)
• Trisiklik Anti Depresanlar (TCA)
• Gerek duyulması halinde diğer psikoaktif maddeler ve uyarıcılar da test edilebilir.

Diğer Numuneler ve Doğrulama Testleri: Tarama testleri pozitif çıktığında veya makul şüphe durumunda doğrulama testleri yapılır. Bu testler daha hassas ve spesifiktir.

• Kan: Alkol için enzimatik yöntemle alkol analizi.
• İdrar: Psikoaktif maddeler için Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometrisi (GC/MS) gibi doğrulama yöntemleri.
• Tükürük (Ağız Sıvısı): Hızlı tarama testleri için kullanılabilir (opiyat, kokain, esrar, benzodiazepinler, amfetaminler, metamfetaminler).
• Saç: Uzun süreli madde kullanımının belirlenmesi amacıyla yapılabilir.

Numune Nasıl Alınır?

Numune alma prosedürleri, testin güvenilirliği ve yasal geçerliliği açısından son derece önemlidir. Genellikle aşağıdaki prensiplere uyulur:

1. Yetkili Personel Tarafından Alım: Numuneler, SHGM tarafından yetkilendirilmiş havacılık tıp merkezlerinde, yetkili sağlık profesyonelleri tarafından alınır.
2. Gözetim Zinciri (Chain of Custody): Numunelerin bütünlüğünü ve doğruluğunu sağlamak için sıkı bir gözetim zinciri prosedürü uygulanır. Bu, numunenin alındığı andan laboratuvarda analiz edildiği ana kadar tüm aşamaların belgelenmesini içerir.
3. Kimlik Doğrulama: Adayın kimliği, numune alınmadan önce mutlaka doğrulanır.
4. Steril Koşullar: Numune alımı steril ve uygun koşullarda gerçekleştirilir.
5. Numune Miktarı: Testin gerektirdiği yeterli miktarda numune alınır.
6. Ambalajlama ve Etiketleme: Alınan numuneler, sızdırmaz, uygun kaplara konulur ve aday, numune türü, tarih, saat ve numune alanın bilgileri gibi gerekli bilgilerle etiketlenir.
7. Saklama ve Taşıma: Numuneler, bozulmayı önlemek için uygun sıcaklık ve koşullarda saklanır ve laboratuvara güvenli bir şekilde taşınır. Özellikle doğrulama testleri için numuneler referans laboratuvarlarına gönderilir.
8. İtiraz Hakkı: Adayın, tarama test sonuçlarına itiraz etme hakkı bulunur. Bu durumda, doğrulama testi için yeni bir numune alınır veya mevcut numuneden doğrulama testi yapılır.

Nasıl Değerlendirilir?

Test sonuçları aşağıdaki gibi değerlendirilir:

1. Tarama Testi Sonuçları:
   • Tarama testleri genellikle kalitatif (pozitif/negatif) veya yarı kantitatif sonuçlar verir.
   • Belirli bir eşik değere (cut-off) göre sonuçlar pozitif veya negatif olarak raporlanır.
   • Alkol: Alkolmetre ile yapılan ölçüm sonucu promil cinsinden tespit edilir. 0.2 promil ve üzeri pozitif kabul edilir.
   • Psikoaktif Maddeler: İdrar veya tükürükte madde varlığı pozitif olarak işaretlenir.
2. Doğrulama Testi Sonuçları:
   • Tarama testlerinden herhangi birisi pozitif çıktığında veya makul şüphe durumunda doğrulama testleri yapılır. Bu testler daha kesin ve kantitatif sonuçlar verir.
   • Doğrulama testlerinden gelen sonuçlar, SHGM tarafından onaylanıncaya kadar tarama testi pozitif olarak kabul edilir.
   • Kesin sonuçlar referans laboratuvarlarından alınır.
3. Değerlendirme ve Yaptırımlar:
   • Test sonuçları pozitif çıkan adaylar veya havacılık personeli, havacılık faaliyetlerinden men edilebilir.
   • Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) ve SHGM mevzuatlarına göre, alkol veya psikoaktif madde kullanımından kaynaklanan zihinsel veya davranışsal bozukluklar, göreve elverişsizlik nedenidir.
   • Pozitif test sonuçları durumunda, ilgili personel psikiyatri muayenesi, alkol ve psikoaktif madde tarama testleri gibi düzenli takiplere tabi tutulabilir. Tüm sonuçların negatif olması durumunda belirli bir süre sonra yeniden havacılık muayenesine alınabilir.
   • Havacılık tıp merkezleri, test sonuçlarını ilgili yetkililere (SHGM, işletme) bildirmekle yükümlüdür.

Bu testler, havacılık emniyetinin sağlanması ve uçuş operasyonlarında görevli personelin fiziksel ve mental olarak uygunluğunun sürekli kontrol altında tutulması için kritik öneme sahiptir.